زندگی نامه

مختصری از زندگی نامه استاد

تبار، تولد و کودکی

سید حسن عاملی در پانزده خرداد سال ۱۳۴۱ در یکی از محلات قدیمی اردبیل (محله محمدیه-قره کولّوک) و درخاندانی از خوش نام ترین سادات منطقه، از تبار سادات جبل عامل به دنیا آمد، این خاندان در زمان حکومت صفویه، جهت تصدی امر قضا و مقابله با هجمات مفتیان عثمانی به صفویه از لبنان به ایران مهاجرت و منطقه ای به نام «کلخوران» واقع در حومه شهرستان اردبیل را که از کانون های   اصلی تشیع و مجمع بزرگان عرفا، زادگاه و مدفن شیخ جبرائیل و مولد مؤسس خاندان صفوی بوده، برای سکونت برگزیدند.اولین فرد مهاجر به ایران جد ایشان سید حسن عاملی کرکی استاد شهید ثانی و داماد محقق ثانی است محقق ثانی صاحب جامع المقاصد بعد از ایشان به ایران آمده است.

در کتاب «الهجرة العاملية في الدورة الصفوية» نوشته جعفر مهاجر، اسامی تمامی مهاجرین مرقوم است، در این چند قرن، مجتهدین عالی شأن از این خاندان در منطقه ظهور کرده اند و برخی مانند سید حسین مجتهد، ریاست مطلقه منطقه را عهده دار بوده است. در قرون اخیر نیز اعاظمی چون آیت الله میرصالح مجتهد مبرور، آیت الله سید محی الدین یونسی، آیت الله سید حبیب الله موسوی اطهاری، العلم الحجة سیدمحمد تقی انواری، آیت الله سید یونس یونسی و … هر کدام در مقاطعی عهده دار هدایت عامه، تمشیت امور خلق و بعضاً مرجعیت مسلم تقلید آنها بوده اند مرحوم آیت الله العظمی مرعشی نجفی با ملاحظه شجره سادات کلخوران درباره اصالت نسب سادات کلخوران فرمودند: ایشان حسباً و نسباً اصحّ سادات آذربایجانند.سپس فرمودند آفتاب آمد دلیل آفتاب!

والد معظم ایشان که اینک رخ در نقاب خاک کشیده است از کسبه جزء بازار اردبیل و مشتهر به دیانت و مورد احترام خاص و عام بود و کراماتی از ایشان به طور مکرر دیده شده بود والده ایشان نیز از تبار سادات جبل عامل هستند و در زهد و تهجّد زبانزد و مورد مراجعه گرفتاران می باشند.

ایشان پس از پشت سر گذاردن دوران کودکی، به رسم خانواده های متدین که عموماً فرزندان خود را به مدرسه  “جعفری اسلامی”  گسیل می نمودند وارد همان مدرسه شده و مقاطع تحصیلی پیش دبیرستانی را در مدارس جعفری اسلامی و سپس مقطع متوسطه را در هنرستان فنی گذراندند.

دوران نوجوانی عمدتاً با حضور مداوم در محافل وعظ ، تفسیر و استفاضه از ارزنده ترین خطبای منطقه، که با حضور همزمان چندین عالم وارسته، از مقاطع طلائی درخشش روحانیت در اردبیل بود، سپری شد.

اوان جوانی با حرکت خروشنده مردم مسلمان ایران و نهضت امام خمینی (ره)، مصادف شد و ایشان توفیق یافتند که در سن 17 سالگی در زمره جوانان فعال و پر شور انقلابی و در صف اول تظاهرات قرار گیرند.

تحصیلات حوزوی و اساتید

اندیشه دیرین پیوستن به سلک روحانیت و دوام وظیفه اجدادی با پیروزی انقلاب اسلامی، بر رغبت ایشان برای عزیمت به حوزه علمیه قم، افزود تا سرانجام در آغازین ماه سال تحصیلی ۱۳۶۰ و پس از اندک مدت تدریس در روستاهای دامنه سبلان که به عنوان معلم مقطع راهنمایی صورت گرفت، وارد حوزه مقدسه قم شدند. سال شصت را باید پر رونق ترین سال حوزه مقدسه قم از حیث استقبال و اظهار علاقه جوانان به تحصیل علوم اهل بیت علیهم السلام، نامید بطوریکه امکان جذب در نظام رسمی حوزه برای ایشان فراهم نیامد و با عنایت ویژه مرحوم آیت الله شیخ مصطفی نورانی اردبیلی، نماینده فقید مردم استان اردبیل در مجلس خبرگان، در حجره ای در مدرسه مؤمنیه واقع در کوچه سفیداب که هم اکنون به خیابان تبدیل شده ساکن گردیدند تولیت این مدرسه را حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی برعهده داشت و از حسن حض این مدرسه در کنار بیت مرحوم آیت الله العظمی بهاء الدینی (ره)، قرار داشت مجاورت معظم له فرصت مغتنمی گردید برای حضور منظم در نمازهای جماعت و بهره مندی از مواعظ و درس اخلاق آن مرحوم.

دهه شصت و هفتاد اوج هنرنمایی استاد مسلم، مرحوم مدرس افغانی در عرصه تدریس ادبیات در حوزه قم بود و صد البته فراگیری جدی مبانی ادبیات عرب پیش نیاز ورود عالمانه در دیگر مباحث و دروس حوزوی است، لذا حضور مشتاقانه ایشان در حلقه درسی مرحوم مدرس همراه با تدریس مقاطع پایین تر برای طلاب جوانتر، توجهاً به سابقه تحصیل مقدمات تا سطح معالم، در مدرسه میرزا علی اکبر (ره) اردبیل در کنار تحصیلات دبیرستانی، غنیمتی سرنوشت ساز بود آن زمان حوزه علمیه اجازه تحصیل آزاد نمی داد و همه مجبور بودند در برنامه های مدارس شرکت کنند و این مستلزم محرومیت از مرحوم مدرس افغانی بود ایشان بنا را بر این گذاشتند که تمام دروس را حتی تا لمعه و قوانین با مدرس افغانی بخوانند در نتیجه از تمام مزایای حوزه به جز سکونت در مدرسه مومنیه که آن را مرحوم آیت الله نورانی برای ایشان فراهم کرده بود محروم شدند به همین جهت سال ها متحمل سختی شده و با بیماری های خاص مواجه گردیدند اما به رغم مرارتهای آن برهه، حلاوت درس و بحث استقلالی با استاد مورد نظر همواره کام او را شیرین می کرد حاصل اینکه ملازمت با مرحوم مدرس افغانی مساوی با کنار ماندن از نظام رسمی حوزوی بود که باعث شد مدتهای مدیدی با دشوارترین شرائط اقتصادی و انواع ناملایمات دست و پنجه نرم کنند اما از سر مناعت، وضعیت را از قریب و بعید کتمان نمودند.

شرح لمعتین را در محضر آیات، مرحوم اشتهاردی و راستی کاشانی و اصول فقه را در حلقه تدریس استاد صالحی گذراندند و در مقطع سطح از حضور حضرات آیات پایانی، اعتمادی و مدرسی یزدی بهره فراوان اندوختند. درس خارج فقه با استفاضه از محضر آیه الله العظمی مکارم شیرازی و خارج اصول از محضر آیه الله  العظمی جعفر سبحانی آغاز شد، مدتی نیز از خارج فقه مرحوم آیه الله العظمی فاضل لنکرانی و بالاخره حدود هشت سال از اصول آیه الله العظمی وحید خراسانی و فقه آیه الله العظمی شیخ جواد تبریزی و همزمان تفسیر آیه الله العظمی جوادی آملی حظّ وافر بردند. حضور در محفل اخلاقی بزرگان نظیر مرحوم آیه الله اشتهاردی، آیه الله مظاهری، به ویژه علمین حجتین  آیه الله احمدی میانجی و آیه الله پهلوانی از دوران بسیار پربرکت تحصیلات ایشان در حوزه مقدسه قم می باشد.

ضمن تحصیل در حوزه و در کنار آن، تحصیلات رسمی دانشگاهی را نیز پی گرفتند و موفق به دریافت گواهینامه فوق لیسانس در رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی با رتبه اول کشوری از دانشگاه تهران، گردیدند و سپس مقطع دکتری را با تدوین پایان نامه ای در زمینه «تأثیر متقابل عقد و شرط» زیر نظر اساتید مبرز من جمله استاد دکتر ابوالقاسم گرجی، آیت الله سید محمد موسوی بجنوردی و دکتر علیرضا فیض، به اتمام رساند.

ورود ایشان به حوزه در مهرماه سال ۱۳۶۰ ، همزمان بود با دوران دفاع مقدس، لذا حدود یکسال و به دفعات، توفیق حضور در جبهه های جنگ را داشتند ایشان در طول جنگ و قبل از جنگ در دوران طلبگی و قبل از آن حلقات مفصل درس اخلاق و نهج البلاغه داشتند در این حلقات رزمندگان و سرداران بزرگی تربیت  و عازم میدان های نبرد گردیدند امروزه نام و آوازه بسیاری از آنها در دفتر دلاوران و شهیدان جنگ تحمیلی زینت تاریخ سراسر افتخار این مرز و بوم است.

ایشان از اوان طلبگی، با عنایت به نعمت بیان خدادادی و تسلط ذاتی به فن خطابه، در کنار تحصیل، به امر تبلیغ اهتمام ورزیده و عمق مفاهیم و غنای مطالب، همراه مشی مبتنی بر رواداری در معرکه جهت گیری های مختلف و متفاوت سیاسی و نگاه برابر به جریانات سیاسی داخل نظام، سلوک فروتنانه با پشتوانه ای متین از اعتبار اسلاف و اکابر سادات کلخوران- که پیشتر از آن یاد شد- پایگاه معنوی و نفوذ کلام کم نظیری برای ایشان فراهم ساخت. بیش از چهل سال است که، بلا انقطاع، بیانات ایشان در مساجد و محافل مذهبی اردبیل با استقبال شورانگیز و بلکه همواره با ازدحام طبقات مختلف مردم، به ویژه نسل جوان، مواجه است.

رفته رفته صیت ایشان کشور را فرا گرفت و علاوه بر اردبیل، دامنه برنامه های سخنرانی وی در استان های مختلف کشور مخصوصاً مناطق آذری و گاهی تا استان های دور دست چون خوزستان ، بوشهر، هرمزگان استان فارس ، چهارمحال بختیاری و… گسترده شد ،حضور ایشان در استان های دیگر و در سنگر خطابه گرچه پس از تصدی مسئولیت خطیر امامت جمعه اردبیل، نظم گذشته را ندارد اما کما کان در فرصتهایی که دست می دهد، برقرار است.

آثار صوتی و تصویری وی در بسیاری از مناطق قفقاز، بخصوص در جمهوری آذربایجان، گرجستان و داغستان، به رغم برخی محدودیت ها، دست به دست می گردد، بطوریکه اکثریت اهالی کشور آذربایجان، ضمن تعقیب منظم خطبه های نمازجمعه، برخی آداب مذهبی، از جمله احیاء لیالی قدر ماه مبارک رمضان را، با دریافت زنده از صدا و سیمای مرکز اردبیل، با ایشان برگزار می کنند و در مواسمی که مرزها باز باشد نمازهای جمعه اردبیل در اغلب هفته ها پذیرای میهمانان و علاقه مندانی از جمهوری آذربایجان است یکی از باشکوه ترین برنامه های ایشان اجرای مراسم سه شب قدر می باشد مرحوم سید حسن نصرالله به خود ایشان اظهار داشته بود که من شب های قدر از طریق تلویزیون اردبیل با شما همراهی می کنم. اصلی ترین افاضات ایشان خطبه های نماز جمعه و برنامه سمت خداست که از سال 98 در این برنامه حضور دارند این برنامه علاقمندان خوبی از کل کشور دارد.بازتاب رسانه ای خطبه های ایشان و تاثیر آن در داخل ایران بلکه در خارج از کشور بسیار گسترده است به حدی که رئیس جمهور آذربایجان چندین بار از دولت ایران خواستار عزل ایشان از منصب امامت جمعه شده است.

سوابق

سوابق علمی

تدریس

موقعیت هموار برای درس و بحث و تدریس، منتهای مطلوب برای هر اهل علم است، در سال ۶۷ ایشان رسماً برای همکاری در مدارس شورای مدیریت، دعوت و بعد از چند سال در مدارس مرکز جهانی علوم اسلامی، در متون ادبی، منطق، فقه، اصول و اخلاق کلاسیک، مشغول تدریس گردید و در نهایت به عضویت هیأت علمی مرکز یاد شده درآمد و سپس مدیریت گروه اخلاق در همان مرکز را احراز نمود تدریس اخلاق عمومی و کلاسیک بطور منظم در مدارس مرکز جهانی علوم اسلامی و مدارس طلاب ایرانی و نیز همکاری با مرکز تخصصی تبلیغ ادامه پیدا کرد وی ضمن عضویت در لجنه ادب عربی حوزه علمیه قم، با دعوت حوزه علمیه مشغول تألیف کتاب درسی ادبیات برای حوزه های علمیه گردید در هر حال اشتغال به تدریس در سطوح مختلف به مدت ۱۴ سال از بهترین توفیقات ایشان در حوزه علمیه قم بوده است ایشان در مدارس امام علی(ع) ، مدرسه صدوق ، مدرسه امام خمینی (ره) ، مدرسه المهدی، مدرسه شهابیه، مدرسه جانبازان ، مدرسه امام صادق(ع)، مدرسه رسالت و مخصوصاً مدرسه معصومیه تدریس داشتند ثقل فعالیت تدریسی ایشان مدرسه معصومیه بود. درس فقه ایشان جزو دروس بسیار استدلالی بود به همین جهت در زمانی کوتاه محل اجتماع طلاب نخبه گردید.ایشان در حال حاضر استاد اخلاق حوزه علمیه اردبیل می باشد که از طریق فضای مجازی به کل کشور پخش می گردد.

ایشان همچنین عضو هیات علمی دانشگاه بوده و سال های متمادی است که در سنگر دانشگاه تدریس دارد و دانشجویان بسیار مستعدی را تربیت کرده و استاد راهنمای پایان نامه های متعدد در مقطع دکتری و کارشناسی ارشد بوده است.

سوابق اجرایی

امامت جمعه

پس از ضایعه درگذشت مرحوم آیت الله مروج،نماینده حضرت امام(ره) و رهبر معظم انقلاب در استان و امام جمعه اردبیل، با سلوک منحصر به فرد و موقعیت ممتاز و منزلت ویژه آن مرحوم در میان طبقات مختلف و در پی تصدی موقت این مسئولیت توسط یکی از فضلای حوزه قم، مردم استان از حضرات آیات موسوی اردبیلی و مشکینی، بخصوص به لحاظ خدمات فکری و تبلیغی و انس طولانی آن بزرگواران با مؤمنین، انتظار داشتند کسی از سوی ایشان به منظور تصدی امر نمایندگی مقام معظم رهبری در استان، معرفی شود، علی هذا ایشان از ناحیه مشارالیهما به محضر معظم له برای این مهم پیشنهاد گردید، لکن وی به دلایل عدیده از قبول این امر، اجتناب و شخصاً فضلای دیگری را بدین امر معرفی نمود تعلیل عمده وی، احراز تعین در قبول این گونه مسئولیتها بود و تدریس، تحقیق و تبلیغ را بر همه اموری که بنحوی قرین امور اجرائی است، ترجیح می داد و در این باب همواره به سفارش استاد خود، مرحوم آیت الله میانجی تمسک می نمود که «هر کس سراغ ریاست- به مفهوم ورود در عرصه سراسر مشقت مدیریت اجتماعی- برود، هوس است و اگر بالضروره، ریاست- به مفهوم مرقوم- به سراغ وی آید و از پذیرفتن آن استنکاف ورزد، نیز، هوس است».

پیرامون قضیه انتخاب خود به مسئولیت نمایندگی در استان و امامت جمعه اردبیل می گویند:

«خدمت آقای گلپایگانی، رئیس دفتر محترم رهبر عزیز انقلاب که به قم تشریف آورده بودند، عرض کردم: حضرتعالی از حضور مقام معظم رهبری بخواهید اعتذار اینجانب را به جهت عدم احراز «تعین» در قبول این مسئولیت، بپذیرند، آقای گلپایگانی با تأکید بر حصول «تعین» زمینه تشرف به حضور مقام منیع رهبری را فراهم نمودند تا به تکلیف شخص ایشان، موضوع حتمیت یابد.

در شرف یابی خدمت مقام معظم رهبری عرض کردم، مناسب است فردی از علمای کهنسال منطقه انتخاب شود، به ویژه اینکه اینجانب تاکنون از امور مدیریتی و سیاسی کنار بوده ام، اما ایشان ضمن قرائت اظهارات مکتوب حضرات آیات اردبیلی و مشگینی درباره حقیر، همراه با مطایبه سن “اربعین” برای تصدی مهام امور اشاره فرمودند و این مسئولیت بسیار سنگین را به عهده حقیر گذاشتند.»

بدین سان ایشان حوزه فعال درس خود در مقطع «سطح» را تعطیل و عش آل محمد و بوستان اهل علم، شهر مقدس قم را ترک و جهت ادای دین در آبان ماه سال 1381 به خطه اردبیل عزیمت نمودند و از همان سال در سنگر امامت جمعه و نمایندگی ولی فقیه در استان ایفای وظیفه می نمایند.

نمایندگی مردم استان اردبیل در مجلس خبرگان رهبری

از آنجائیکه مرحوم آیت الله مروج علاوه بر امامت جمعه نمایندگی مردم استان در مجلس خبرگان رهبری را نیز عهده دار بودند، لذا با فقدان آن مرحوم لازم بود در اولین انتخابات، جایگزین ایشان در مجلس خبرگان، برگزیده شود، بالطبع توجه مردم به حجت الاسلام و المسلمین سید حسن عاملی معطوف بود، مع الوصف یکبار بعد از درگذشت آیت الله مروج از حضور در انتخابات سر باز زد، بار دوم بنا بر اصرار امناء و مؤمنین،در امتحان کتبی و شفاهی خبرگان شرکت و برای نمایندگی خبرگان اعلام آمادگی نمود، با توجه به اینکه فقط به یک نماینده احتیاج بود و از طرف دیگر با توجه به جایگاه ایشان در بین مردم کسی حاضر به نامزدی نشد در نتیجه ایشان تک نامزد انتخابات گردید طبعاً چنین انتخاباتی در شان جمهوری اسلامی نیست چون کاندیدا بدون رقیب است و ملت عزیز برای انتخاب مبسوط الید نیست از این جهت ایشان طی اطلاعیه ایی اظهار داشت به جهت فقدان رقیب انتخاباتی و بنا به ضرورت رعایت احترام رأی مردم از نامزدی انصراف می دهم، اما بار سوم، حضور در عرصه انتخابات خبرگان اجتناب ناپذیر بود.آن دوره، دوره چهارم خبرگان بود.در این دوره به منظور گزینش دو تن نماینده مردم استان در مجلس خبرگان، این بار با نامزدی چهار تن از حوزه انتخابی استان اردبیل برگزار گردید و ایشان، با کسب بالاترین تعداد رأی و نیز بالاترین شرکت کننده در تمام انتخابات تاریخ استان، یعنی حدود پانصد هزار رأی از حدود ششصد هزار آراء مأخوذه، به نمایندگی مردم استان اردبیل در مجلس خبرگان رهبری، برگزیده شد. ایشان همواره در مجلس خبرگان خطابه های ماندگار و بسیار ارزشمندی داشته و غالباً عضو کمیسیون تحقیق (کمیسیون موضوع اصل 111قانون اساسی) و کمیسیون تعیین رهبری (کمیسیون اصل 107و109 قانون اساسی) بوده و در حال حاضر عضو هیات رئیسه این دو کمیسیون می باشد.

خدمات

به محض انتخاب به عنوان نماینده رهبری در استان و امامت جمعه اردبیل، با توجه به شناخت عمیق از روحیات اقشار مختلف و مشکلات منطقه، بخصوص مشکلات عدیده حوزه های علمیه و سازمان روحانیت، اهتمام جدی خود را در حد وسع و ظرفیت منطقه، در رفع آنها مبذول داشت، اولین گام در تقویت پایه های حوزه های علمیه استان را با آغاز مجموعه ای تحت عنوان “مدینه العلم” مشتمل بر شصت واحد مسکونی و کتابخانه ای عظیم برداشت،در حال حاضر واحدهای مسکونی حوزه علمیه که همه در ملکیت حوزه علمیه است 101 عدد می باشد و این در کشور کم نظیر است ایشان همچنین اقدام به احداث دوباره مدرسه صالحیه نمودند این مدرسه از مدارس قدیمی اردبیل بود اما در اثر مرور زمان مخروبه گردیده و از سر اشتباه به یک ساختمان کاملاً بی ارزش تبدیل شده بود ایشان همان نقشه قدیمی را دوباره با نمای سنتی و اسلوب جدید داخلی احیا کردند،  همچنین مدرسه ملا ابراهیم را که کاملاً فرسوده شده بود تجدید بنا نمودند یکی از خدمات علمی ایشان احداث مدرسه علمی بسیار بزرگ امام صادق(ع) در منطقه کارشناسان اردبیل می باشد وی همچنین در احداث یک ضلع از اضلاع مدرسه میرزا علی اکبر و محوطه سازی آن اقدام شایسته به عمل آوردند  احداث مهمانسرائی بزرگ برای حوزه علمیه که در طول سال بخصوص در نیمه اول سال، به لحاظ شرایط کم نظیر جغرافیایی و میزبانی بزرگان علماء و اساتید حوزه ها و با توجه به برکات جانبی ناشی از حضور ایشان، در عین حال موهبت عظیمی برای مردم عزیز منطقه و حوزه های استان و موجب ارتقاء فرهنگ عمومی می باشد، از مساعی ایشان است.این مهمان سرا در نزدیکی دریاچه شورابیل قرار دارد یکی دیگر از خدمات بزرگ علمی ایشان تاسیس حوزه علمیه خواهران و احداث ساختمانی بسیار فاخر و وسیع که در شمالغرب کشور بی نظیر است می باشد.

وی همچنین موسس حوزه علمیه خواهران شهرستان خلخال می باشد.احداث یک مجموعه تجاری و یک مجموعه صنعتی برای حوزه علمیه از دیگر خدمات ایشان می باشد.

تأسیس موسسه امدادی میثاق از برکات دیگر عمر ایشان می باشد این موسسه  از استثنائی ترین مؤسسات امداد رسانی در منطقه بوده و آثار بسیار فراوانی را با وثوق و اقبال ویژه مردم محقق کرده است این موسسه عمدتاً در امر گاز رسانی و آبرسانی به خانواده های محروم، تهیه لوازم گاز سوز استاندارد، تامین جهیزیه، تهیه منازل استیجاری برای خانواده های فاقد مسکن، فعال بوده و غالبا بستگان اموات، بجای اطعام و احسانات مشابه برای اقدامات پیش گفته، هزینه احسانات خود را به این موسسه تقدیم می کنند. یکی دیگر از خدمات ارزشمند ایشان تکمیل مصلای بزرگ اردبیل است این مصلا در زمان حضرت آیت الله مروج(ره) در حد احداث دیوارها و سقف ها مورد استفاده قرار گرفته بود ریزه کاری های داخلی، کاشی های معرق ، گچ بری های هنری ، تاسیسات گرمایش و سرمایش، احداث مرافق مورد نیاز مخصوصاً احداث گلدسته های بسیار زیبا و هشتی بسیار دیدنی و سیستم صوتی بسیار گران قیمت این مصلا را جزو مصلاهای بسیار دیدنی و مرکز فرهنگی شهر ساخته است.

به علاوه راه اندازی جریان مستمر و مؤثر فرهنگی و تربیتی، به ویژه در حوزه های رفتار فردی و اجتماعی که لزوماً در ذیل تیترها و عناوین مشخص نمی گنجد، من جمله حفظ و تحکیم روابط با پیشکسوتان مبارزه و مجاهدان دوران دفاع مقدس، تکریم بزرگان، تعظیم ارباب صناعت، معرفت، فرهنگ و هنر، فعالیت ویژه در مقوله محیط زیست ، بذل توجه جدی به جوانان و مشکلات عدیده دامن گیر آنان، دست کم با طلاقت وجه و اظهار محبت و توجه به ضرورت پرهیز از روند ناصحیح آمارسازی و ارقام پردازی در عرصه اخلاق عمومی و فزهنگ اجتماعی و علائق دینی و تنظیم روابط با اقشار مختلف، موافق انتظارات و توقعاتی که به روال گذشته و به طور سنتی، از روحانیت می رود با پافشاری به ساده زیستی و حفظ زی طلبگی، اهتمام به غنای خطبه ها و خطابه ها و تلاش در تربیت نسل مهذب و استفاده از ظرفیت های شورای فرهنگ عمومی که ریاست آن را در هر استان، نماینده ولی فقیه عهده دار است، به نحوی که شورای فرهنگ عمومی استان اردبیل در سال ۸۷ در زمره مراتب نخستین کشوری، ارزیابی و در نشست ائمه جمعه سراسر کشور مورد تشویق قرار گرفت.هم چنین ایشان دوبار به عنوان استاد رتبه اول در صالحین در سطح کشور مورد تجلیل قرار گرفته است.

اصرار در انتقال کاستی ها و کژی ها و انتظارات بی پایان و توقعات بیکران و صد البته بحق جامعه، اعم از عامه مردم و مدیران از روحانیت، خصوصاً از نماینده رهبری در مراکز استان ها، پافشاری بر طرح بی واسطه و مستقیم مشکلات اجتماعی، قضائی، سیاسی، معیشتی و حتی فردی و خانوادگی در کنار اشکالات ساختاری در بسیاری از ارکان مدیریت کشوری، به مفهوم گسترده آن، بعضاً به تصور اختیارت و امکانات نامحدود نمایندگان رهبری، کمترین واکنش ممکن، استماع دقیق،اظهار همدلی، همدردی و دلجویی است

تالیفات

مسئولیت های فوق و وسعت فعالیت ها که بیان گردید به تنهایی برای اشغال همه اوقات و فرسودن همه توانایی ها کافی است و مالاً زمینه پرداختن به مقوله تحقیق و تتبع را که از اصلی ترین وظایف روحانیت است،از میان می برد، مع الوصف ایشان از تلاش در عرصه پژوهش باز نمانده و در کنار تدریس، کتب و مقالات متعددی را به ساحت دانش و اندیشه ورزی، تقدیم نموده از جمله :

1-«سّر اوزان در آیات قرآن» اشاره نمود که بنا به در خواست حوزه علمیه قم،به عنوان کتاب درسی در 5جلد تهیه گردیده است.

2-«سحر بیان و جمال لسان» که در موضوع فن خطابه است این کتاب مبسوط ترین تالیف در فن بیان است و نزدیک به 160 فن خطابه را بیان می کند این کتاب به عنوان کتاب درسی در مرکز تربیت ائمه جمعه در قم انتخاب شده است.

3- «آتش تاویل بر خرمن تنزیل» این کتاب تحقیقی تفصیلی در خصوص وهابیت است این کتاب چهل سوال بی جواب درباره وهابیت مطرح کرده و جز استدلالی ترین کتاب در موضوع خود می باشد. این کتاب در واقع یک اسلام شناسی کامل می باشد حضرت آیت الله العظمی سبحانی مقدمه ایی بر این کتاب نوشته اند.این کتاب در مناطق اهل سنت پخش شده و به دست علمای بزرگ اهل سنت رسیده است.

4-«نه بخشش نه جبران مصیبت و خسران» این کتاب صغیر الحجم برای هر منزل و هر اداره ای لازم است موضوع کتاب گناهانی است که در زمان معاصر اتفاق می افتد اما از جهت ظواهر ادله نه قابل جبران است و نه قابل بخشش این کتاب بین تمام نمایندگان مجلس توزیع شده است. آقای دکتر قالیباف مطالعه آن را برای تمام مسئولین لازم دانسته است.

5- «تا قاف کرامت» این کتاب در خصوص تعریف شخصیت زن آرمانی است و تماماً مباحث آن حول تبعات تعریف زن با فریبایی است. این کتاب در حد بسیار وسیعی (20هزار نسخه) در کل ایران پخش گردیده و بارها به عنوان متن امتحان و مسابقه تعیین گردیده است. این کتاب به خاطر عمل به فرمایش مقام معظم رهبری نوشته شده که فرمودند ما در موضوع حجاب باید هجومی بحث بکنیم یعنی از جهت برهان و استدلال اسلام در موضوع حجاب هیچ کم ندارد مولف در این کتاب تبعات تعریف زن با فریبایی در زندگی غربی ها را به تصویر کشیده است.

6-«عقلانیت حجاب و قدسیت عفاف» این کتاب مبسوط ترین کتاب در موضوع حجاب است و به 40 شبهه معاصر در حجاب جواب می  دهد کتاب از جذابیت بالایی برخوردار است و در شناخت جمال دین در موضوع عفاف و حجاب و فلسفه حساسیت شرع مقدس در این باب داد سخن داده است. مولف در این کتاب به خاطر اینکه سالهای متمادی در منصب اجرا و مورد مراجعه مردم بوده حکایت های بسیار تکان دهنده درک کرده است. خاتمه این کتاب وصایای بسیار ارزشمند از مولف برای بانوان است.

7- «تاویل مصرع تنزیل» در این کتاب تاریخ تاویل باطل متون دینی که در طول تاریخ ضربه هولناکی به اسلام و مسلمین زده از زمان خود پیامبر تا زمان معاصر جمع آوری گردیده و اطلاعات نفیسی را در باب تاویل در اختیار خواننده قرار می دهد.

8-بعضی از ناشران به صورت خود جوش اقدام به جمع آوری سخنرانی های ایشان از سمت خدا نموده و آن را تحت «آداب سلوک» در 300صفحه چاپ کرده است.

9-«تنویر در علم تجوید» ایشان این کتاب صغیر الحجم را در دوران جنگ در مقر لشکر 58 تکاوری ذوالفقار ارتش نوشته است.

10-ترجمه عربی کتاب بسیار نفیس مفاخر اسلام که توسط محقق معاصر آقای داداش زاده تبریزی نوشته شده است. این کتاب به زبان فارسی-انگلیسی و عربی است و قسمت عربی توسط ایشان صورت گرفته است.

11-جلد اول لغت نامه زبان آذری که تحت نظر ایشان و با همکاری جمعی از محققین تالیف گردید و به چاپ رسید و در حال حاضر دانشگاه محقق اردبیلی عهده دار تالیف مجلدات بعدی است.

ایشان مقالات مفصلی نیز در مجلات یا در مقدمه کتاب ها به چاپ رسانده است مهم ترین آن عبارت است از

1-نوشتاری مبسوط در باب “تأثیر متقابل عقد و شرط” می باشد که در مجله فقهی اهل بیت که تحت نظر حضرت آیت الله شاهرودی اداره می شد به چاپ رسیده است.

2-تحقیق مبسوط فقهی در بحث «اجزاء»

3-مقاله ایی تحقیقی در خصوص شخصیت محقق ثانی که در بزرگداشت وی در بیروت ارائه گردید.

4-مباحث چندین سال درس خارج ایشان که هنوز چاپ نشده است.

هم چنین دهها جزوات، حاوی مباحث اخلاقی و فقهی که بارها توسط نهادهای مردمی در اردبیل و بسیاری از استان ها و گاهی در گستره کشوری، چاپ و توزیع گردیده است.